ልማታዊ መንግስት ለቋንቋዎች ዕድገት!

ልማታዊ መንግስት ለዜጎች ካጎናፀፋቸው መብቶች አንዱና መሰረታዊ ጉዳይ የዜጎችን ሠባዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶችን ማክበርና ማስከበር ነው፡፡ ይህም ሲባል ዜጎች የራሳቸውን ቋንቋና ባህል በማሳደግ በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው እንዲማሩ፣ራሳቸውን በራሳቸው እንዲያስተዳድሩ እንዲሁም የራሳቸውን ባህል እንዲያሳድጉ ማድረግ ነው፡፡

ውድ አንባቢያን በዚህ ዓምድ ልማታዊ መንግስት ዜጎች አፍ መፍቻ ቋንቋቸውን እንዴት ማሳደግ እንዳለባቸው የወሰደቸው የህግ ማዕቀፉ የሰጣቸውን መብቶች ለማሳየት እንሞክራለን፡፡

የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ - መንግስት ካጎናፀፏቸው ሰብአዊ፣ ዲሞክራሲያዊና ህገ - መንግስታዊ መብቶች አንዱ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው የመናገር መብት ነው፡፡ እያንዳንዱ የህብረተሰብ ክፍል በአፍ መፍቻ ቋንቋው የመናገር፣ የመፃፍ፣ ቋንቋውን የማሳደግ፣ባህሉን የመግለጽ፣ የማዳበርና የማስፋፋት እንዲሁም ታሪኩን የመግለጽ መብት አለው፡፡ ሆኖም ባለፉት ዘመናት ዜጎች በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው የመናገር መብታቸው ተነፍጓቸው በማንነታቸው እንዲሸማቀቁ፣ በቋንቋቸውና በባህላዊ አኗኗር ዘይቤአቸው እንዳይኖሩ፣ ትውፊታቸውንና ወጋቸውን እንዳያለሙ በጨቋኝና አፋኝ ስርዓቶች ጫና ይደረግ እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው፡፡ ይሁን እንጅ በዜጎች መራር ትግል እነዚያ የግፍ ዘመናት ድል ተደርገው ዛሬ ላይ ሁነን ስንቃኘው የአገራችን ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች፣ ህዝቦች በህገ -መንግስቱ የተረጋገጠላቸውን መብት በመጠቀም 46 ቋንቋዎች የፅሁፍና የትምህርት ቋንቋ እንዲሆኑ ተደርገዋል፡፡ ከዚህም መካከል 17 ቋንቋዎች በፊደል እስክሪፕት እና 29 በላቲን እስክሪፕት የሚጠቀሙ ናቸው፡፡

የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ከተሰጠው ተግባርና ሀላፊነት አንፃር የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ቋንቋዎች ስነ ቃሎች ትውፊቶች፣ኪነ-ጥበባዊ እውቀቶች ለአገልግሎት እንዲውሉ፣ የቋንቋና የጋራ ባህላዊ እሴቶች እንዲበለፅጉ፣መጤንና ጎጂ ልማዳዊ ድርጊቶች እንዲወገዱ፣ የህዝቦች አመለካከት ለማህበራዊ እድገት ለምተውና በልጽገው ለሀገራዊ ልማት እንዲውሉ ማድረግ  ዋና ዋና ተግባራት ናቸው፡፡ ተግባራቱ እውን እንዲሆኑ በህብረተሰቡና በባለድርሻ አካላት ተሳትፎ በማጥናት፣ በልማትና በማስተዋወቅ እንዲሁም የአገሪቷን መልካም ገጽታ በመገንባት ዘላቂ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጥቅም እንዲሰጡ ተልዕኮ በመያዝ ያላለሳለሰ ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አገራችን ብዙሃነት ተቀብላ በእኩልነት እያስተናገደች ያለች ሀገር እንደመሆኗ ከተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት/ ዩኔስኮ/ ጋር ካደረገቻቸው አለም አቀፍ ስምምነቶች አንዱ በቋንቋ ብዙሃነት ላይ የተደቀነውን ስጋት አብሮ በመስራት ለመቀነስ እንዲሁም የቋንቋ ልማት በሀገሪቱ እንዲረጋገጥ ከህብረተሰቡ ጋር ግንዛቤ የሚፈጥሩ ስራዎች በመከናወን ላይ ናቸው፡፡ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ - መንግስት በምዕራፍ 1 በአንቀጽ 5 /1-3/ ላይ ማናቸውም የኢትዮጲያ ቋንቋዎች በእኩልነት የመንግስት እውቅና ይኖራቸዋል፡፡ አማርኛ የፌዴራሉ መንግስት የስራ ቋንቋ ይሆናል፤ የፌዴሬሽኑ ም/ቤት አባሎች የየራሳቸውን የስራ ቋንቋ በህግ ይወሰናሉ” ይላል፡፡ በአንቀጽ 39/2/ ደግሞማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰብና ህዝብ በቋንቋው የመናገር፣የመፃፍ፣ ቋንቋቸውን የማሳደግ እና ባህሉን የመግለጽ፣ የማዳበርና የማስፋፋት እንዲሁም ታሪኩን የመግለጽ መብት አለው ይላሉ፡፡

የባህል ፖሊሲያችን ለቋንቋዎቻችን ልማት የሠጠው ትኩረት፣

የኢ.ፌ.ዴ.ሪ መንግስት የባህል ፖሊሲ በተመሳሳይ መልኩ ከህግ መንግስታዊ ጽንስ ሀሳቦች መነሻ ተቀርጾ በ1990 ዓ/ም ፀድቆ ወደ ስራ ተገብቶ እየተሰራበት የነበረው እና በአሁኑ ወቅት የአለም አቀፍ እና የአገራችን የባህል ኢንዱስትሪዎች እድገት ተጨባጭ ሁኔታዎችን በመገንዘብ እንዲከለስ ተደርጓል፡፡ የባህል ፖሊሲው ለኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ለጋራና ለተናጥል እድገታቸው መሰረት የሆኑ የጋራ የባህል እሴቶቻቸውን ማጎልበት እንዲችሉ ዋስትና ሰጥቷል፡፡ ከዚህ ጋር በማያያዝ የኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች፣ ህዝቦች ቋንቋዎች እና ስነ - ቃሎች የልማት አቅጣጫ በርካታ ነገሮችን ያውሳል፡፡ በሰነዱ በተለያዩ አንቀጾች እንደተመለከተው በመላው አገሪቱ የሚገኙ ቋንቋዎች እና ቀበልኛዎች በስፍራና በደረጃ ተለይተው እንዲመዘገቡ ይደርጋል፤የብሄሮች፣ ብሄረሰቦች፣ ህዝቦች፣ ስነ - ቃሎች በሚነገሩበት ስፍራ ታሪካዊና ባህላዊ እሴታቸው የተጠበቀበት ሳይንሳዊ ምዝገባ ይደረግላቸዋል ይላል፡፡ እንዲሁም የሀገሪቱን ቋንቋዎች ስርጭት የሚያመለክት የቋንቋ ካርታ ይዘጋጃል፡፡ ፊደል ለሌላቸው ቋንቋዎች የተናጋሪው ህብረተሰብ ስነ ልቦናና አመለካከት የተገነዘበበት የፊደል ቀረፃ በማከናወን አገልግሎት ላይ እንዲውሉ ያደርጋል፤ ፊደል ያሏቸው ቋንቋዎች ያለባቸውን ችግር ለመፍታት በአፃፃፍ ስርአት ጥናት ላይ የተመረኮዘ ማሻሻያ ይደረግላቸዋል፤ በሀገሪቱ ብሔሮች፣ ብሄረሰቦች፣ ህዝቦች ቋንቋዎች መዛግብተ ቃላትን፣ አውደ ጥበቦችንና የሰዋሰው መፃህፍትን በማዘጋጀት የህዝቦች  ስነ ጽሁፋዊ ባህል የሚዳብርበት ሁኔታ ያመቻቻል ይላል፡፡

 

 

ብሔር ብሔረሰቦች በዓል በተለያየ ዝግጅት ሲከበር

የአፍ መፍቻ ቋንቋ ስንል አንድ ሰው በህፃንነቱ ከሁሉም በፊት የሚማረው እና አካባቢውን የሚረዳበት፣ የሚገልጽበትና የሚግባባበት የመጀመሪያ ቋንቋ ነው፡፡

በአፍ መፍቻ ቋንቋ የመናገር ጥቅሞች በጥቂቱ፤

· በህፃናት የቋንቋ እና የትምህርት እድገት ወሳኝ የሆነ

አወንታዊ ውጤት ያመጣል፣ህፃናት በአፍ መፍቻ ቋንቋ ሲማሩ የሚማሩት ቋንቋውን ብቻ ሳይሆን ለሌሎች ትምህርቶች ጽንስ ሀሳቦችንና ክህሎቶችን የሚያሳድጉበት ነው፣የህፃናት የአፍ መፍቻ ቋንቋ እድገት ለተጨማሪ ቋንቋዎች እድገት አመልካች ነው፣ጥራት ያለው ትምህርት ለሁሉም ያዳርሳል፣የህሊና ልማት በማምጣት ሙሉ ስብእናው የተገነባ በማንነቱ የሚኮራ ትውልድ ለመቅረጽ ያግዛል፣አካባቢውን የሚገነዘብ ሁኔታዎችንና ክስተቶችን በቀላሉ የሚረዳ ለለውጥ ዝግጁ የሆነ ዜጋን ማፍራት ይቻላል፡፡ ለእውቀት ሽግግር ንቁ እና ለፈጠራ ችሎታ ብቁ የሆነን ዜጋን ያበረክታል፡፡

ሀገር በቀል እውቀቶችን በማሳደግ በባህላዊ ምርቶች ተጠቃሚነትን ያጠናክራል፡፡

በቋንቋው ተናጋሪ ህብረተሰብ አስተዳደርም ሆነ በተለያዩ ሙያዎች በስራ ቋንቋነት የማገልገል እድል ይፈጥራል፡፡ ይህን መሰረት በማድረግም የአዊ ብሔረሰብ አስተዳደር የአዊኛ እንደ አፍ መፍቻ በማስተማር ደረጃ ያለበትን ሁኔታ በተማሪዎች፣በመምህራን እና በትምህርት ቤቶች በሚከተለው ሠንጠረዥ ለማሳየት እንሞክራለን፡፡

      

                           ተማሪዎች በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ሲማሩ

መደበኛ የመጀመሪያ ደረጃ በአፍ መፍቻ ቋንቋ

ዓመተ ምህረት	የተቋማት ብዛት	የመምህራን ብዛት			የተማሪ ብዛት			ሴክሽን	ጥምርታዎች		አዊኛ አንድ 1 የትም/ዓ/የሚሰጥ ተቋማት
		ወ	ሴ	ድ	ወ	ሴ	ድ
1987
1988
1989	5	10		10	191	72	263	8	1፡26	1፡33
1990	65	109	11	120	5948	2605	8553	123	1፡71	1፡70
1991	70	138	29	167	11875	6741	18616	197	1፡111	1፡94
1992	72	189	106	295	16317	10388	26705	295	1፡91	1፡91
1993	72	199	133	332	20197	13494	33691	387	1፡101	1፡

1994	73	236	157	393	20387	13590	33977	390	1፡86	1፡
1995	76	402	224	626	21056	14437	35493	443	1፡57	1፡
1996	80	327	216	543	23094	17548	40642	541	1፡75	1፡	10
1997	96	526	358	884	30352	25461	55813	797	1፡63	1፡	60
1998	111	553	485	1038	35085	30620	65705	1009	1፡63	1፡	80
1999	135	767	477	1244	36795	33643	70438	1118	1፡57	1፡	102
2000	140	822	574	1396	43222	40146	83368	1420	1፡60	1፡	160
2001	167	1206	769	1975	46700	44429	91129	1593	1፡47	1፡
2002	189	1074	859	1933	45702	45257	90959	1652	1፡48	1፡	187
2003	210	1234	896	2130	50003	50559	100562	2014	1፡48	1፡
2004	227	1417	989	2406	46739	48293	95032	2121	1፡40	1፡45
2005	231	1703	1014	2717	47622	50858	98480	2029	1፡39	1፡49
2006	242	1746	1127	2873	52029	53572	105601	2243	1፡37	1፡47
2007	254	1770	1241	3011	55657	54732	110389	2405	1፡37	1፡45
2008	265	1826	1288	3114	59463	58907	118370	2600	1፡38	1፡46

ምንጭ ከአዊ ብሔ/አስተዳደር ትምህርት መምሪያ

ከላይ በሰንጠረዥ እንደተመለከተው በሁሉም ዘርፍ አሃዛዊ መረጃው እያደገ የመጣ ቢሆን ቋንቋውን ለማሳደግ እና ከነበረበት የአመለካከት ችግር ከማውጣት ግን መሰረታዊ ችግር ያለበት መሆኑን ልንገናዘብ ችለናል፡፡ስለሆነም ውድ አንባቢያን ልማታዊ መንግስታችን ለቋንቋዎች እድገት የሰጠውን ዕድል በመጠቀም ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ተደራሽ ለማድረግ በተለይም በከተማ ህብረተሰብ አካባቢ ለቋንቋው ያለውን የአመለካከት ችግር እንዲሁም በአመራሩ፣በወላጁ፣በተማሪዎች እና በአጠቃላይ የማህበረሰብ ክፍል ላይ እየታየ ያለውን የትኩረት ማነስ እና የአመለካከት ችግር ለመቅረፍ የሁሉም ባለድርሻ አካላት ርብርብ ይጠይቃል፡፡